Historia szkoły

• • •      Historia Szkoły Podstawowej im. doc. dra inż. Jana Wyżykowskiego w Haczowie sięga odległych czasów. Istniała prawdopodobnie już w XVI w. jako szkoła parafialna, prowadzona przez proboszcza i organistę. Jednak czy szkoła funkcjonowała nieprzerwanie, jaki był zakres nauczania, ilu liczyła uczniów, dostępne źródła ani opracowania nie podają.Można wnioskować, że podobnie jak w innych wiejskich szkołach parafialnych nauczano czytania, pisania i rachowania oraz przygotowywano do posługi kościelnej kilku chłopców.
              Według najstarszej kroniki szkoły w roku 1824 staraniem Stanisława Urbańskiego, właściciela wsi, rozpoczęto budowę szkoły. Dziedzic porozumiał się z mieszkańcami i darował im kawałek ogrodu oraz materiał, potrzebny do wybudowania szkoły. Budynek wystawili chłopi, a prace postępowały bardzo szybko, tak że już w roku 1825 budynek był całkowicie ukończony i rozpoczęła się w nim nauka. Pierwszym nauczycielem był Stanisław Dąbrowski, drugim Jan Olszewski, trzecim Stanisław Rysz; nauczyciele byli opłacani przez
      dziedzica.
              W roku 1831 właściciel wsi odebrał budynek szkolny Gromadzie i zamienił na kancelarię dominikalną, a obowiązkiem pisarza było także nauczanie. Taki stan trwał do 1837 r., tj. do śmierci Stanisława Urbańskiego.

                 Właścicielką Haczowa została jego siostra, Ludwika z Urbańskich Rosnowska, która „zupełnie zaniedbywała oświatę ludu”. Kolejny właściciel Haczowa Franciszek Ksawery Urbański początkowo nie interesował się sprawami oświaty wśród ludu. Nie znaczy to jednak, że dzieci się nie uczyły. Ci z haczowiaków, którzy chcieli kształcić swoje dzieci, posyłali je początkowo do organisty Pawła Rajchla. W roku 1850 mieszkańcy Haczowa wynajęli dom i zatrudnili Jana Rozenbajgra jako nauczyciela. Z nauki tej przez trzy lata, do roku 1853, korzystało około 30 uczniów. Przez kolejne trzy lata (1853–1856) nauczycielem był Kasprzyk. W roku 1856 Franciszek Ksawery Urbański zwrócił gminie budynek dawnej szkoły. Gmina wyremontowała budynek i zwróciła się do władz o zatwierdzenie szkoły, co nastąpiło 4 maja 1860 r.; szkoła otrzymała tytuł szkoły trywialnej. Niemniej nauka prowadzona przez nauczyciela Józefa Solskiego trwała już co najmniej od roku 1857. Józef Solski prowadził szkołę haczowską do śmierci w roku 1867. Bezpośrednio po J. Solskim nauczycielem został Antoni Rozumkiewicz. Nie wiadomo, ilu uczniów wtedy liczyła, ani jakich przedmiotów w niej uczono.
                  Dwór wspomagał edukację młodzieży haczowskiej. Szczególnie zasłużyła się córka Franciszka Ksawerego, Lucyna Urbańska, później Hallerowa, która cztery razy w tygodniu w godzinach wolnych od nauki zapraszała dzieci i zachęcała je do zdobywania wiedzy. Sama też je uczyła; w planie nauki było czytanie, pisanie, śpiew i historia Polski, której poświęcano szczególnie dużo czasu, a dla dziewcząt dodatkowo roboty ręczne (szycie bielizny,
      haftowanie itp).
                 Działania córki właścicieli dworu odniosły skutek - liczba uczniów ciągle rosła, tak, że niewielka sala szkolna nie mogła ich pomieścić. W związku z tym mieszkańcy wsi wybudowali nową obszerniejszą salę, a poprzednie pomieszczenie zamieniono na mieszkanie dla nauczyciela. Kilka lat później i to było za mało, więc przy organizacji szkół ludowych w 1873 r. gmina wystąpiła do Rady Szkolnej Krajowej o zmianę organizacji szkoły z jednoklasowej trywialnej na dwuklasową etatową; zgodę otrzymała 27 kwietnia 1875 r. W tej sytuacji należało wybudować nową szkołę, z dwiema salami. Rada Szkolna Okręgowa w Sanoku przysłała plany nowej szkoły, ale gminy nie było na nią stać mimo dodatkowego opodatkowania się na ten cel. Mieszkańcy wsi wystosowali, więc do Rady Szkolnej Krajowej prośbę o zapomogę i otrzymali 500 zł. Nową murowaną szkołę oddano do użytku w 1877 r.
      Składała się z dwu części, tj. z dwu sal naukowych oraz mieszkania nauczyciela.

                 Pojawiło się też zapotrzebowanie na młodszego nauczyciela, którym został Piotr Stepek, mianowany na to stanowisko przez Radę Szkolną Okręgową w Sanoku 27 marca 1878 r.
                   W roku 1881 kierownikiem został Wojciech Rymarowicz. W roku 1884, po przejściu Rymarowicza do szkoły w Bukowsku, kierownikiem szkoły w Haczowie został jej dotychczasowy młodszy nauczyciel, Piotr Stepek.
                   W roku szkolnym 1891/92 (do r. szk. 1895/96) była to szkoła ludowa dwuklasowa o planie czteroletnim, tzn. nauka w niej trwała cztery lata, po dwa lata w stopniu I (klasa I) i w stopniu II, co zaznaczano: klasa Ia – I stopień, 1. rok nauki; klasa Ib – I stopień, 2. rok nauki; klasa IIa – II stopień, 3. rok nauki; klasa IIb – II stopień, 4. rok nauki. W całej szkole w roku szkolnym 1891/92 zapisanych było 231 uczniów. Z taką liczbą uczniów radziło sobie dwoje nauczycieli: kierownik Piotr Stepek i młodsza nauczycielka Maria Bielawska, która prowadziła zajęcia w klasie I.
                   Od r. szk. 1896/97 wprawdzie nadal w nagłówkach katalogu widnieje napis „szkoła ludowa dwuklasowa o planie czteroklasowym”, ale nauka rozłożona jest inaczej: klasa I – 1. rok nauki, klasa II – 2. rok nauki, klasa III – 3. i 4. rok nauki, klasa IV – 5. i 6. rok nauki.
                   8 sierpnia 1900 roku odbył się w szkole pierwszy zjazd inteligencji haczowskiej, rozsianej po całym świecie. Przybyło 53 „tutejszych rodaków zajmujących w społeczeństwie wybitne stanowiska”. Po licznych uroczystościach w kościele parafialnym i szkole postawiono wniosek, by takie zjazdy odbywały się co 10 lat. II Zjazd Haczowiaków odbył się 27 lipca 1910 r.
                     Liczba uczniów ciągle wzrastała, toteż sale szkolne, chociaż obszerne, nie mogły pomieścić wszystkich. Kierownik szkoły dzielił uczniów na grupy, ale i tak trudności w prowadzeniu zajęć były ogromne. Z pomocą przyszedł proboszcz, ks. Józef Foryś, który pozwolił przekształcić jedną izbę w szpitalu ubogich na salę szkolną i pomógł ją wyremontować. Po uzyskaniu dodatkowego pomieszczenia przez szkołę, Rada Szkolna Okręgowa mianowała do szkoły w Haczowie nauczyciela nadetatowego, którym od 1 września 1900 r. został Michał Szuber. W następnym roku przeniesiono go do Niebocka, a jego miejsce zajęła Jadwiga Korczyńska. Michał Szuber powrócił do Haczowa od września 1901 r. i pracował w tutejszej szkole przez kolejnych 50 lat. Przybywało nauczycieli – w r. szk. 1905/06 było ich troje, w następnym już czworo.
                     W roku szk. 1909/10 wchodzi do programu nauczania szkoły w Haczowie język niemiecki, najpierw do klasy III, potem sukcesywnie do następnych. Nauka tego języka jest prowadzona od trzeciego roku nauki do szóstego, do roku szk. 1917/18.

                     Warunki lokalowe były coraz trudniejsze, dlatego też staraniem inspektora szkolnego Józefa Lorentza i właściciela dworu haczowskiego, Mieczysława Urbańskiego (syna Franciszka Ksawerego), który pełnił też funkcję marszałka powiatu brzozowskiego, w roku 1912 rozpoczęto budowę nowej szkoły o sześciu salach szkolnych, według planów zatwierdzonych przez Radę Szkolną Krajową. Budynek oddano do użytku 21 lipca 1914r.
                       Tydzień później wybuchła I wojna światowa; w czasie walk szkoła została poważnie uszkodzona. W roku szkolnym 1914/1915 nauka nie odbywała się, ponieważ w szkole stacjonowały wojska rosyjskie.

                        W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości nie ma większych różnic ani w organizacji szkoły, ani w programach nauki. W dalszym ciągu adnotacje w katalogach mówią o szkole dwuklasowej z planem czteroklasowym albo nawet pięcioklasowym lub o szkole czteroklasowej, tyle, że nie jest to już szkoła ludowa, lecz powszechna.

                         W roku szk. 1922/23 szkoła w Haczowie była określona w katalogu klasyfikacyjnym jako pięcioklasowa i sześcioklasowa, ale na koniec 6. roku nauki pojawiła się adnotacja o kierowaniu ucznia na 7 rok nauki. Nauka trwa w klasie I, II, III i IV po jednym roku, wprowadzona też zostaje klasa V, najpierw dwuletnia, a w następnym roku szkolnym – trzyletnia.
                    Dopiero od 1924/25 notowana jest regularnie jako szkoła powszechna sześcioklasowa mieszana, w klasach I – V jest po jednym roku nauki, w klasie VI – dwa lata.
                         Liczba nauczycieli wzrosła w roku 1918/19 do sześciu, dwa lata później do siedmiu, by od roku szk. 1922/23 powrócić do sześciu. Uczniowie uczą się przedmiotów zgodnych z ustawami z roku 1920 i 1932.
                     W 1935 r. szkoła w Haczowie stała się szkołą siedmioklasową, liczba uczniów znacznie wzrosła, ponieważ kontynuowali w niej naukę uczniowie z niżej zorganizowanych szkół ze wsi sąsiednich: Trześniowa, Malinówki, Jabłonicy Polskiej i Iskrzyni.
                         W 1939 r. do Haczowa wkroczyli Niemcy. Budynek szkolny został zajęty na kwatery dla wojska. Władze okupacyjne zakazały używać do nauki przedwojennych książek, zniosły naukę historii i geografii. Zajęcia odbywały się raz w tygodniu w wynajętej sali, a w okresie letnim w nowo budującym się kościele. Mieszkańcy Haczowa włączyli się również do tajnego nauczania. Przewodniczącym gminnej komisji oświaty i kultury Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu RP na Kraj w gminie Haczów został Andrzej Toczek, członkiem
      – Stanisław Grydyk. Tajne nauczanie w zakresie szkoły powszechnej prowadzili w Haczowie
      Józef Opaliński i Michał Szuber.
                    Po wyzwoleniu, 26 sierpnia 1944 r., Powiatowa Rada Szkolna w Brzozowie poleciła by 1 września rozpocząć naukę we wszystkich szkołach powiatu brzozowskiego.
                        Z dniem 1 września 1944 r. na stanowisko kierownika szkoły został powołany przedwojenny kierownik, Michał Szuber, a z nim wrócili do pracy wszyscy nauczyciele, którzy pracowali przed wojną. Przyjęto też kilku nowych, ponieważ do szkoły zgłosiło się 505 uczniów.
                          W wyniku działań wojennych szkoła została poważnie zniszczona, uszkodzeniu uległ dach, ściany były przebite pociskami, szyby i ramy okienne były potrzaskane. Przeprowadzono najważniejsze prace remontowe, rozdzielono uczniów, opracowano podział zajęć i 20 września 1944 r. rozpoczęto naukę.
                        Z dniem 1 września 1951 r. kierownikiem szkoły został dotychczasowy nauczyciel Hieronim Berezowski, który pełnił tę funkcję (z czteroletnią przerwą w latach 1953 – 1957) do roku 1973.
                        W związku z powszechnością obowiązku szkolnego oraz rozszerzeniem w 1965 r. szkoły podstawowej o klasę ósmą budynek szkolny wybudowany w latach 1912 – 1914 stał się stanowczo za mały, mimo że część zajęć prowadzona była w dworze. W związku z tym w roku 1965 w czynie społecznym rozpoczęto budowę pawilonu szkolnego, ukończoną w 1969 roku.

                     W pawilonie mieściły się trzy klasy, kuchnia do zajęć praktycznych oraz sala gimnastyczna. Nie rozwiązało to jednak problemów lokalowych, ponieważ roczniki były coraz liczniejsze i należało je dzielić na równoległe oddziały. Dlatego też przystąpiono do rozbudowy pawilonu i połączenia go ze szkołą, co dawało kilka następnych sal lekcyjnych. Przy okazji powiększono salę gimnastyczną. Prace zakończono w 1979 roku, już za kadencji kolejnego dyrektora szkoły, Mieczysława Mihułki. W tym samym roku Szkoła Podstawowa w Haczowie otrzymała imię doc. dra inż. Jana Wyżykowskiego – haczowiaka, odkrywcy polskiej miedzi.

                   Od roku 1984 dyrektorem Szkoły Podstawowej w Haczowie był Zygmunt Węgrzyn. W roku 1991 zakończono remont i przebudowę szkoły w jej najstarszej części (z roku 1914). Obniżono stropy i dobudowano piętro, co zwiększyło liczbę sal.
                         W związku z reformą systemu oświaty, wprowadzoną w 1999 roku, w Haczowie utworzono Gimnazjum. W dawnym budynku Szkoły Podstawowej w Haczowie mieściły się dwie instytucje: szkoła podstawowa i gimnazjum. Jednak, w wyniku kolejnej reformy, uczniowie, którzy ukończyli w r. szk. 2016/2017 klasę VI szkoły podstawowej, stali się uczniami klasy VII. W r. szk.2018/2019 gimnazjum opuścił ostatni rocznik kończący klasę III
      i tym samym nasza szkoła ponownie stała się ośmioklasową szkołą podstawową.
                      Od roku 2007 dyrektorem Szkoły Podstawowej jest Grzegorz Sobota. Szkoła jest sukcesywnie remontowana, modernizowana i doposażana z wykorzystaniem nie tylko środków własnych, ale przede wszystkim gminnych i unijnych.